مرکز مشاوره هدایت آموزش وپرورش کنگان

 عنوان طرح :

طرح راه اندازي ، توسعه و تقويت

تشكل دانش آموزان هميار مشاور

(مشاوره ي همتايان)

 

 

 

 

 

 

سال تحصيلي 95-94

راه اندازي، توسعه و تقويت دانش آموزان هميار مشاور ( مشاوره همتايان )

 

1-عنوان طرح :

طرح راه اندازی ، توسعه و تقویت تشکل دانش آموزان همیار مشاور ( مشاوره همتایان )

 

مقدمه:

بهره گيري از مشاركت فعال همسالان در قرن اخير در جهان بعنوان يك راهبرد مؤثر و كارا در زمينه توانمند ساختن نوجوانان و جوانان در جهت مقابله با رفتارهاي پرخطر و كسب مهارت هاي فردي و اجتماعي و همچنين ارتقاي سلامت روان، رویکردی پذيرفته شده است . زيرا گروه هاي همسال بيشترين تأثير را در عملكرد نوجوانان در تمامي حيطه ها داشته اند البته اين يك حقيقت انكارناپذير است كه اين تأثيرات مي تواند مثبت و يا منفي باشد ولي مي توان از اين فرايند در جهت ايجاد تأثير مثبت و ساخت رفتار نوجوانان بهره گرفت.

بر اين اساس با بهره گيري ا زاين رويكرد در مدارس مي توان زمينه را براي توانمند ساختن دانش آموزان و ارائه فرصتهايي به آنان جهت مشاركت در فعاليت هاي مشاوره اي و پيشگيري و كنترل رفتارهاي پرخطر فراهم آورد و به مهمترين دستاورد آن كه همان توسعه و تقويت مهارت هاي فردي و اجتماعي و ساخت رفتارهاي سالم مي باشد دست يافت.

 

2-اهداف طرح :

-        كمك به رشد سازگاري فردي و اجتماعي دانش آموزان و ارتقاء سطح سلامت روان در مدرسه

-        تقويت توانمنديهاي فردي، اجتماعي و ارتباطي دانش آموزان

-    تقويت حس مسئوليت پذيري و ترويج فرهنگ مشاركت پذيري و مشاركت جويي در بين دانش آموزان براي حفظ و ارتقاي سلامت و توان خود فرد و ساير دانش آموزان

-    مهيا ساختن زمينه براي تصميم گيري و تصميم سازي سالم و بهره بردن از هنجارهاي گروهي در گروه همسال جهت پيشگيري از بروز رفتارهاي پرخطر در دانش آموزان

-        كاهش موانع دروني و بيروني در تحقق رشد همه جانبه (شناختي ، عاطفي، رواني، اجتماعي) دانش آموزان

-        ترويج فرهنگ راهنمايي و مشاوره در ميان دانش آموزان و جامعه

-        تسهيل دسترسي دانش آموزان به خدمات مشاوره اي در مدرسه و شناسايي و ارجاع به موقع دانش آموزان در معرض خطر

-        تقويت تشكل هاي همسال به منظور پيشگيري و كنترل رفتارهاي پرخطر و حفظ و ارتقاي سلامت روان

-        تقويت و پيوستگي و تداوم ارائه خدمات مشاوره اي با استفاده از نيروي پوياي گروه هاي همسال

-        استفاده از ظرفيت همسالان در انتقال آموزش هاي تحصيلي،  شغلي و آموزه های بهداشت روان

-        ایجاد فضای احساسی عمیقتر در میان دانش آموزان و تقویت روحیه نوع دوستی و کمک به یکدیگر در آنها

-        معرفی و شناساندن صحیح مرکز مشاوره به دانش آموزان

 

3-ضرورتهای طرح :

تحقيقات و مطالعات فراواني نشانگر آن است كه توانمندي و مشاركت كامل افراد در تغيير رفتار آنان بسيار مؤثر است. در برنامه مشاوره همتايان به عنوان نوعي برنامه مشاركتي با تمركز بر اين اصل كه دانش آموزان نوجوان ترجيح مي دهند درباره مشكلات و امور خود با همسالان مشورت نمايند و قابليت هاي لازم را براي ياري رساندن به يكديگر دارا هستند، طراحي و اجرا شده است. در اين برنامه تعامل افقي در بين اعضاي گروه ايجاد مي گردد كه مي تواند عامل مهمي در موفقيت برنامه مذكور باشد .

برنامه مشاوره همتايان مي تواند با بهره گيري از رويكرد تأثیر بیشتر همسالان بر همدیگر و یاری رسانی مؤثرتر آنان بر یکدیگر در افزايش اثربخشي برنامه مشاوره اي مدرسه و كاهش اختلالات رواني، رفتاري و تحصيلي مفيد واقع شود. تشخیص و اقدام به درمان زود هنگام مشکلات دانش آموزان نوعی اقدام پیشگیرانه می باشد که اين تعامل مي تواند در تمام فرايند برنامه آموزشي به صورت فعالانه توسط همسالان صورت پذيرد و در طي اين روند، فرصت های بی نظیری جهت يادگيري و انتقال اطلاعات براي گروه هاي همسال ايجاد گردد تا با تعامل درون گروهي و برون گروهي مفاهيم را آموخته و به آن استحكام بخشند.

 

4-تعریف طرح :

              E  برنامه همیار مشاور

یک خدمت حمایتی است تا تخصصی،

بنابر این داوطلبانه است .

 

برنامه همیار مشاور چیست ؟

این برنامه، یک طرح عملی با اعتقاد به توانمندی دانش آموزان برای مشارکت در گسترش خدمات مشاوره رشدی (تأکید بر توانمندی، نیازها ، نقاط مثبت و نگاه به آینده ) به منظور ارتقاء سلامت روان در مدرسه و جامعه است .

همچنین، در این برنامه تلاش می شود تا زمینه رشد، سازگاری و سهیم شدن دانش آموزان در تجارب یکدیگر برای ایجاد و استمرار نیرویی برای مقابله و رفع موانع ، فراهم آید.

 

5-همیار مشاور کیست ؟

تعاريف و اختصارات :

هميار مشاور، دانش آموزي است كه متناسب با ضوابط از بين دانش آموزان يك آموزشگاه ( يا كلاس ) انتخاب شده و پس از گذراندن دوره آموزشي مربوطه زير نظر گروه تخصصی مشاوره ، با مشاور مدرسه همكاري نموده و بر اساس شرح وظايف به ارائه خدمات راهنمايي به همسالان خود مي پردازد .

 

استنادات ، قوانين و مقررات مورد عمل :

-        بند 2 ، 1 ، 14 ، 11 ، ماده 19 بند الف ، د ، ه ، و ماده 19 بند د ماده 196 جزء الف ماده 209 قانون برنامه پنجم توسعه

-        سند تحول راهبردي نظام تربيت رسمي و عمومي جمهوري اسلامي ايران در افق چشم انداز

-        آيين نامه اجرايي قانون احياي معاونت پرورشي و تربيت بدني

 

حيطه عمل ( دامنه شموليت ) :

-        اداره كل امورتربيتي و مشاوره معاونت پرورشي و تربيت بدني بعنوان برنامه ريز ، سياست گذار و ناظر

-        معاونت پرورشي و فرهنگی اداره كل آموزش و پرورش استان

-        رئيس اداره مشاوره تمامي استان ها بعنوان برنامه ريز و مسئول و ناظر طرح در استان

-        معاونت پرورشي و تربيت بدني و كارشناسي مشاوره ( هسته هاي مشاوره ) تمامي مناطق (716 منطقه) بعنوان مجري

 

6-گروه هدف طرح :

-        مشاوران مدارس مجري طرح

-        دانش آموزان دختر و پسر پايه اول متوسطه مشمول طرح

*گروه هدف اين طرح دانش آموزان دختر و پسر دوره راهنمایی و متوسطه منتخب در اداراتي كه در جدول پيوست آمده است به شرح: (4 مدرسه دخترانه  و 4 مدرسه پسرانه و در هر مدرسه حداكثر 3 كلاس تحت پوشش قرار گيرد،) مي باشد كه يك مدرسه حتماً بايد از مدارس شاهد انتخاب گردد.

 

7-زمان اجرای طرح :

**زمان شروع فعاليت از مهر  ماه 1392 مي باشد كه تا ارديبهشت ماه سال بعد ادامه خواهد داشت .

 

8-شرایط مشاورین مجری طرح در مدارس :

شايسته است براي انتخاب مدارس مشاورين آن داراي شرايط ذيل باشند.

1. 1.        داراي مدرك تحصيلي ترجیحا كارشناسي ارشد يا دكترا در رشته هاي روانشناسي و مشاوره
2. 2.       داراي سابقه حداقل 5 سال كار در حوزه راهنمايي و مشاوره
3. 3.      مسلط بر مباحث راهنمايي و مشاوره
4. 4.      داراي مهارت هاي لازم جهت آموزش ، مديريت و برقراري ارتباط مناسب با آموزش گيرندگان
5. 5.      كسب نمره لازم در آزمون پايان دوره تأمين مدرس

یادآوری: اگر در مدرسه ای بیش از یک مشاور فعالیت می کند می بایستی در تمامی مراحل اجرای برنامه شرکت نماید.

 

 

9-وظایف کارشناس مشاوره یا مسئول پیگیری امور تربیتی و مشاوره مجری طرح :‌

متشکل از معاون پرورشی و تربیت بدنی  ، کارشناس مشاوره یا مسئول پیگیری امور تربیتی و مشاوره ، عضو هسته مشاوره و دونفر از مشاوران منتخب و مجرب منطقه / شهرستان ، دو نفر از دانش آموزان منتخب

1)      تشکیل کمیته و برنامه ریزی لازم برای اجرای برنامه

2)     ارسال دستورعمل اجرایی و تقویم اجرایی به مدارس منتخب

3)    انتخاب مدارس مجری طرح ( بر اساس سهمیه اعلام شده در دستورعمل)

4)     برگزاری جلسات توجیهی

5)     تهیه و توزیع محتوای آموزشی برنامه در سطح مدارس مجری

6)     برگزاري همايش يك روزه براي همياران به منظور ارج نهادن بر اجراي برنامه

7)     ارزيابي و نظارت بر حسن اجراي برنامه و تشويق عوامل فعال

8)    مسئوليت برنامه ريزي و اجراي برنامه مشاوره همتايان در مدرسه بر عهده مشاوره مدرسه است.

9)     مسئوليت نظارت بر اجراي برنامه مشاوره همتايان در مدرسه بر عهده مشاور مدرسه است

 

 

 

10- ادارات مجری طرح :نواحی شیراز– آباده- جهرم- داراب- فسا- کازرون – لارستان- لامرد- ممسنی- مرودشت- فیروزآباد - نی ریز – ارسنجان - استهبان

 

11-وظایف مشاوران مجری طرح :

در سطح مدارس

وظايف مشاور در اجراي برنامه مشاوره همتايان:

-        معرفي برنامه به دانش آموزان منتخب برای هميار مشاور

-        نظارت بر نحوه انتخاب همياران و برگزاري كارگاه آموزشي براي آنان بر حسب ضرورت و نيازهاي روز و آسيب هاي نوپديد.

-        برگزاري جلسه آشنايي با برنامه مشاور همتايان براي والدين هميار

-        نظارت بر برگزاري جلسه آشنايي با برنامه مشاور همتايان براي والدين دانش آموزان منتخب

-        برگزاري جلسه توجيهي براي دبيران و كاركنان مدرسه به منظور آشنايي با اهداف و روش اجراي برنامه

-        نظارت بر فعاليت همياران در سطح مدرسه و كانون ها و تشويق همياران فعال

-        تكميل فرم هاي ارزشيابي از برنامه و ارسال گزارش نهايي به منطقه

 

12-مراحل اجراي طرح :

12-1) روش انتخاب همياران مشاور :

هميار مشاوران از بين دانش آموزان دختر و پسر پايه اول متوسطه در هر سال تحصيلي به شرح زير انتخاب شوند.

1. 1.    طرح موضوع در شوراي دبيران و معرفي دانش آموزاني كه داراي مقبوليت نسبي در بين دانش آموزان هستند و توانایی برقراری ارتباط مؤثر با همسالان خود دارند و نیز داراي پیشرفت تحصيلي در حد متوسط به بالا بوده و علاقه مند به شركت در این قبیل فعاليت ها مي باشند از طرف دبيران حاضر در شورا
2. 2.       دريافت رضايت كتبي والدين مبني بر موافقت با فعاليت دانش آموز هميار در اين برنامه
3. 3.   در صورت لزوم مي توان براي انتخاب دانش آموزانی كه داراي مقبوليت هستند از طريق برگزاري يك پرسشنامه سوسيوگرام كه پيوست دستورعمل مي باشد استفاده كرد.
4. 4.   گرفتن آزمون سلامت عمومي از دانش آموزان منتخب پرسشنامه سلامت عمومی نيز پيوست دستورعمل
   مي باشد.
5. 5.      تهيه يك فهرست از دانش آموزان معرفی شده از طرف دبیران به تعداد 2 برابر نياز هميار مشاور
6. 6.    بررسي شرايط خانوادگي، شخصي ، تحصيلي و رفتاري دانش آموزان معرفي شده توسط شورايي متشكل از مديريت آموزشگاه ، معاون پرورشي و تربيت بدني ، معاون آموزشي، مشاور، مربي پرورشي و نماينده دبيران و انتخاب دانش آموزان هميار مشاور با توجه به نتیجه سوسيوگرام و پرسشنامه سلامت عمومي و شرايط قيد شده در رديف 1 و 2
7. 7.      پس از انتخاب از طرف شوراي مذكور ، فرم ثبت نام توسط داوطلبان (همياران مشاور) تکمیل مي شود
8. 8.      حداكثر تعداد هميار مشاور در هر كلاس 3 نفر مي باشد.

 

 

12-2) نقش همياران :

1. 1.        كمك به رشد مهارت هاي فردي و اجتماعي دانش آموزان
2. 2.       ياري رساني به همسالان خود در زمينه هاي تحصيلي ، شغلي و بهداشت روان
3. 3.      ارجاع دانش آموزان نيازمند خدمات راهنمايي و مشاوره به مشاور مدرسه
4. 4.      همكاري با مشاور مدرسه در اجراي برنامه هاي بهداشت روان

 

13-خصوصیات همیار مشاوران در این طرح :

1- راز دار بودن- حفظ اسرار دیگران

2- خویشتن پذیری– یعنی آگاهی و پذیرش ویژگی ها و خصایص خود ،همانگونه که در فرد وجود دارد .

3- عزت نفس–به معنی خود ارزشمندی یا تأیید و میزان ارزشی است که شخص برای خود قائل است (حد معقولی از عزت نفس برای زندگی اجتماعی مثبت ضروری است ).

4-داشتن احساسات مثبت و اعتماد به نفس

5- ثبات عاطفی–( دمدمی مزاج نبودن )

6- احساس ایمنی–عامل شخصیتی است که نبود آن موجب حالت دفاعی و اضطراب در فرد می شود .

7- مسوولیت پذیری– به معنی موظف دانستن خود به انجام امور محول شده و پذیرش مسوولیت رفتار خویش است.

8- جرأت ورزی– به معنی توانایی ابراز خود و نیاز های خود بدون تجاوز به حقوق دیگران که موجب :

-        رشد و ابراز خود

-        افزایش اعتماد به نفس و خود ارزشمندی ،

-        برانگیختن حس احترام دوستان و آشنایان ،

-        افزایش دستیابی به روابط صادقانه ،

-        داشتن احساسات بهتر درباره خود ،

-        تسلط بیشتر بر موقعیت های روزانه ،

و در نهایت افزایش توان تصمیم گیری و احتمال موفقیت در دستیابی به آن چه که از زندگی می خواهیم، می شود.

9- توانایی اجتماعی : به معنی توانایی و استعداد شخص در همکاری با دیگران و نیز مشارکت در فعالیت های اجتماعی است .

10- مهارت های اجتماعی : به مهارت های مورد نیاز برای بدست آوردن قابلیت اجتماعی گفته می شود . مانند استقلال،ایجاد ارتباط و استمرار آن ،کمک به دیگران و رفع نیاز های فردی و اجتماعی .

11- انضباط و کنترل شخصی:  به این معنی که شخص بتواند رفتارش را با  هدف یا  هدف های خود منطبق سازد.

12- داشتن ظاهری مرتب و آراسته

13- و نهایتا علاقه مند باشد.

 

12-3) نحوه انتخاب مدرسه:

اجراي اين برنامه درواحدهاي آموزشي با شرایط زیر اولویت دارد :

1. 1.        مدير واحد آموزشي داوطلب اجراي برنامه بوده و در كارگاه آموزشي برنامه هميار مشاور شركت کرده باشد.
2. 2.    مشاور واحد آموزشي، دوره آموزشي ضمن خدمت مهارت هاي زندگي را گذرانده و علاقه مند به اجراي برنامه باشد و ترجيحاً داراي مدرك تحصيلي كارشناس ارشد روان شناسي و مشاوره بوده و حداقل 5 سال سابقه كار داشته باشد
3. 3.   ساير طرح هاي دانش آموزي نظیر مروج سلامت و نيز توانمندسازي رواني – رفتاري تحصيلي در آن مدارس درحال اجرا نباشد.

تبصره: مدارس داوطلب اجراي برنامه متعهد به عقد قرارداد با مسئول پیگیری امورمشاوره منطقه بوده و متعهد به اجراي آن دستورعمل مي باشند.

د) چگونگي آموزش مدیران، مشاوران و دانش آموزان مدارس مجری طرح

با توجه به اينكه یکی از اجرای اصلی برنامه را مشارکت دانش آموزان تشکیل می دهد پس از برگزاري کارگاه آموزشي ويژه کارشناس مشاوره یا مسئول پیگیری امورتربیتی و مشاوره اداره مطابق سر فصلها خلاصه محتوای پیشنهادی برای مشاوران کارگاه آموزشی برگزار و سپس دانش آموزان توسط مشاورین در طول مدت اجرای طرح به آموزش دانش آموزان
می پردازند.  

هـ) ارزشيابي :

با عنايت به اهميت نظارت و ارزشيابي از مراحل اجرايي طرح مشاوره همتايان و برآورد ميزان اثربخشي آن، چگونگي ارزشيابي و نمون برگ هاي مربوطه متعاقباً ارسال مي گردد.

 

14-شرح وظایف همیار مشاوران

همیار مشاور با هماهنگی و نظارت مشاور به فعالیت های زیر می پردازد :

1. 1.        برقراری ارتباط صمیمانه با دانش آموزان ،کمک و تسهیل ارتباط  دانش آموزان با مشاور(با رعایت اصول مشاوره ای)
2. 2.       همکاری نزدیک با مشاور در گسترش فعالیت های راهنمایی و مشاوره در سطح آموزشگاه .
3. 3.      همکاری با مشاور در برگزاری جلسات راهنمایی و مشاوره گروهی.
4. 4.      کمک به مشاور در زمینه شناخت مشکلات دانش آموزان .
5. 5.      ارائه پیشنهاد های عملی به مشاور در زمینه پیشگیری از بروز مشکلات دانش آموزان .
6. 6.       ارائه و کمک آموزشی در زمینه تحصیلی و شیوه های مطالعه به دانش آموزان با نظر مشاور.
7. 7.      کمک به مشاور در اجرای راهبردهای عملی در زمینه کاهش تعارضات درون مدرسه ای.
8. 8.      همکاری و هماهنگی با مسولان آموزشگاه در جهت تسهیل در ارائه خدمات مشاوره و بهداشت روان.
9. 9.       شرکت در جلسات توجیهی ،هماهنگی و آموزشی مربوط به همیار مشاوران .

 

15-در زمینه اجرای این طرح موارد ذیل مورد توجه واقع شود ( نمونه کار در دستور عمل موجود است )

1)      تهیه منشور اخلاقی همیار مشاور

2)     تهیه کارت شناسایی همیار مشاور

3)    استفاده از پرسشنامه سلامت عمومی ( GHQ)‌

4)     استفاده از راهنمای گروه سنجی

5)     مجموعه سرفصل ها و خلاصه محتوای آموزشی ویژه دانش آموزان همیار مشاور (مهارت های اساسی و ضروری زندگی )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«منشور اخلاقی همیار مشاور »

 

«هر انسانی در نوع خود کامل ، یکتا و منحصر به فرد است و دنیا نیز پدیده ای زیباست .»

 

من......................به عنوان همیار مشاور ، قرار گرفتن در این جایگاه را  توفیق الهی دانسته و با اعتقاد به یگانگی خداوند و الهام از پیام وحی ،در محضر  کتاب آسمانی سوگند یاد میکنم که :

- با ایمان راسخ به رشد و شکوفایی  قابلیت های فطری انسان ،هنگام کمک و حمایت همتایان ،موازین اخلاقی را رعایت کنم .

- صرفنظر از مرام ،مسلک ،رنگ ،نژاد و طبقه اجتماعی – اقتصادی افراد ،در  کمک به آنان در چارچوب وظیفه انسانی وهمیاری بکوشم.

- خود را ملزم به رعایت «اصل راز داری »و محرمانه دانستن اطلاعاتی که دیگران به دلیل اعتمادشان با من به عنوان همیار مشاور ،در میان می گذارند  ، بدانم.

- در شناسایی وارجاع افراد نیازمند خدمات مشاوره ای ،دقت کافی نموده ورعایت حرمت و آبروی افراد را بنمایم و مصالح فرد و کمک به او را سرلوحه کار خود قرار دهم.

- کمک از مشاوران متخصصو ارجاع به آنان را به عنوان وظیفه اصلی خویش بدانم .

- در توجه و احترام به دیگران و تقویت تصمیمات منطقی ودرست آنان با کمک و حمایت مشاوران ،تلاش و کوشش نمایم. 

 

 

نمونه کارت شناسایی « همیار مشاوران »

             

کارت شناسایی     « همیار مشاوران »                 نام و نام خانوادگی ...................... نام پدر .........     تاریخ صدور ................. پایه و رشته تحصیلی ..............     کلاس ................. دبیرستان .................           مجری برنامه ( مشاور     مدرسه ) .................     مدیر دبیرستان .................................................     مسئول پیگیری امور     مشاوره منطقه ........

         

محل     الصاق     عکس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پشت کارت

                       

نکات قابل توجه همیار مشاور (      دانش آموز ) عزیز:      1- رعایت اصول اخلاقی و رازداری در کمک به      دیگران      2-فعالیت در چارچوب وظایف با رعایت مقررات           3- ارتباط مستمر با مشاور و رعایت نظرات      ایشان      4- مطالعه کتابچه « همیار مشاور » و شرکت      در جلسات      پیش بینی شده با نظر مشاور، حفظ کتابچه و این کارت      5- ادامه فعالیت شما با نظر مشاور و نتایج      ارزیابی از فعالیت تان ، بلامانع است.             تاریخ تمدید  ( نوبت اول / نوبت دوم )